Прапануем вашай увазе даклад кс. біскупа Алега Буткевіча на тэму: Міласэрнасць на дарогах людскіх трагедый, які быў агучаны падчас ІІІ Міжнароднай сустрэчы партнераў «Карытас» Беларусі.

На пачатку нашых разважанняў прагну звярнуць увагу шаноўнага спадарства на два фундаментальныя паняцці, аб’яднанне якіх і з’яўляецца назвай гэтага рэферату. Гэтымі паняццямі з’яўляюцца міласэрнасць і дарога. Абодва гэтыя паняцці можам назваць “біблійнымі”, бо яны выступаюць не толькі ў тэксце Святога Пісання, але кожны з іх мае сваю спецыфіку ў тэалагічным вымярэнні. Таму зыходных пунктам нашай рэфлексіі будзе засяроджванне асобна на кожным з гэтых паняццяў, каб зразумець трохі пазней, што яны да нас прамаўляюць, калі выступаюць разам.

1. Дарога

Хацелася б пачаць ад кароткага аналізу біблійнага паняцця дарогі ў яго тэалагічных аспектах. Бяручы пад увагу, што час выступлення вельмі абмежаваны, то мэта у гэтай часцы рэферату не будзе цалкавітае і глыбокае даследванне праблематыкі дарогі, толькі хутчэй я зраблю акцэнты на найбольш важных аспектах, з якіх складаецца гэты біблійны вобраз, бо ён разумецца досыць шырока ў яго розных адценнях значэння (напрыклад такіх, як вандроўка, пілігрымаванне, падарожжа і г.д.)

Па-першае, матыў дарогі з’яўляецца адных з найбольш істотных тэалагічных элементаў у біблійным прадстаўленні гісторыі выбранага народу, якая разам з тым – і варта пра гэта памятаць – з’яўляецца гісторыяй збаўлення.

Першы патрыярх Абрагам стаўся пілігрымам, калі паслухмяны Божаму закліку вырушыў са сваёй зямлі, z Ur Chaldejskiegoі вырушыў у невядомае, каб даць пачатак вялікаму народу і стаць пасрэднікам Божага благаслаўлення для ўсіх народаў зямлі.

Таксама і ў жыцці кожнага з патрыярхаў – патомкаў Абрагама не магло не хапаць вопыту жыцця падарожніка, пілігрыма, выгнанніка.

Так як для Абрагама, таксама і для іншых патрыярхаў дарога становіцца праверкай іх веры і вернасці Пану Богу, даверу і аддання сябе Яго волі. І гэта таксама добрая нагода для асабістага духоўнага ўзрастання, для адкрыцця новых гарызонтаў веры, для перажывання асабістага досведу Бога, прысутнага ў розных жыццевых здарэннях.

Чарговай пілігрымкай, якая на гэты раз сталася ўдзелам не толькі цэлай сям альбо клану, але і цэлага народу быў выхад з Егіпту і шматгадовае падарожжа праз пустыню да Абяцанай Зямлі. Менавіта там, на пустыні, Ізраэль становіцца народ у поўні значэння гэтага слова. На пустыні выбраны народ праз шматлікія выпрабаванні і пэўны досвед вучыцца вернасці Богу, паставе сыноўскай паслухмянасці і безумоўнаму даверу Пану Богу. З цягам часу па меры развіцця гістарычнай і рэлігійнай рэфлексіі Ізраэля, гэты перыяд прабывання на пустыні пачалі ўказваць як ідэал адносінаў паміж Богам і народам, бо гэтыя адносіны базуюцца на сапрауднай узаемнай любові. Таму нават няма здзіўлення, што ў пасланнях Ocii і Ераміі сустракаюцца абяцанні новага выйсця: Пан Бог зноў вывядзе выбраны народ на пустыню і там будзе прамаўляць да сэрца свайго народа, падобна да таго, як рабіў гэта ў часы яго маладосці (параўн. Ic 2,2; Oc 2,16)

Па- другое, матыў дарогі становіцца таксама істотным элементам канстытуцыйнай самаідэнтычнасці выбранага народу.

Калі ізраэльскі народ асеў у Абяцанай Зямлі, яны не перасталі разглядаць сябе як пілігрымаў, nomadow. У якасці прыкладу тут можна працытаваць своеасаблівае самавызначэнне народу, якое накороўвае ў форме малітвы кароль Давід падчас збору дароў на будову святыні: “ Пілігрымы мы перад Табою і чужынцы, як былі ўсе бацькі нашыя (1-я Кніга Хронікаў 29,15)

Вопыт быцця пілігрымам і чужынцам не належыць толькі да мінулага, але заўседы актуальны ў свядомасці сыноў выбранага народа. Выдомае выслоўе рабінаў з Талмуда, якое наказвае кожнаму ізраільцяніну адчуваць сябе заўседы ўдзельнікам выхаду з Егіпту, падобна як і продкі, якія насамрэч гэта перажылі.

Гэтая ментальнасць пілігрыма, якая як быццам назаўседы закадаваная у духоўнае ДНК выбранага народу, падтрымлівае ў ім пачуццё хуткаплыннасці і зменлівасці ўсяго, што тленнае, хоць яно на першы погляд выдаецца стабільным і трывалым. Вельмі слушна адзначые гэта аўтар Паслання да Габрэяў: “ Не маем тут трывалага горада, але шукаем будучага” (Габ. 13,14).

Такім чынам мы даходзім да трэцяга матыву дарогі, які можам назваць месійна-эсхаталагічны.

Вопыт быцця пілігрымамі кіруе да позірку і тугі выбранага народа да будучыні і становіцца ўрадлівай глебай для чакання Месіі. Гісторыя як бы з’яўляецца пастаянным крочаннем наперад, да мэты, якой будзе сустрэча з Месіяй. Таму не здзіўляе тое, што у Новым Запавеце Езус мае ў сабе нямала рысаў пілігрыма. У асаблівы спосаб гэта назіраецца у Евангеллі паводле Лукі, дзе амаль палова слоў і ўчынкаў Езуса мае месца ў кантэксце вялікага падарожжа (ці пілігрымавання) да Ерузалема, горада, дзе мае адбыцца Яго Пасха (Лук 9 – 19)

З месійным аспектам цесна звязаны і аспект эсхаталагічны. У Апаліпсісе гісторыя чалавецтва паказана як дарога, што вядзе да новага Ерузалема, горада надзеі і будучай хвалы, дзе Бог вытра кожную слязу і ужо ня будзе ні смерці , ні смутку, ні плачу, ні болю (Апак. 21,1 -4)

Падсумоўваючы гэтыя часткі нашых разважанняў, можам сцвердзіць, што ў біблійнай трактоўцы вандроўка, падарожжа, пілігрымаванне ўказаныя як адно з асноўных экзістэнцыяльных дасведчанняў кожнага чалавека, а дарога можа быць проста метафарай чалавечага жыцця, якое па сваёй сутнасці ёсць падарожжам ад тленнасці да акрэсленнай мэты, да краіны свайго канчатковага прызначэння.

2. Міласэрнасць

Наступным этапам нашых разважанняў будзе набліжэнне да біблійнага паняцця міласэрнасць. І на пачатку я хацеў бы звярнуць увагу шаноўнага спадарства на вельмі цікавы факт. У нашым лексіконе, падобна як і ў большасці сучасных славянскіх, раманскіх, германскіх моў, этымалагічнай першакрыніцай для тэрміна “міласэрнасць” з’яўляецца слова “сэрца”. Менавіта гэты орган чалавечага цела з’яўляецца свайго роду “фізічным” сімвалам міласэрнасці. І зусім інакш выглядае справа з грэцкай і габрэйскай мовамі, дзе сімвалам міласэрнасці есць не сэрца, але лона маці.

Габрэйскі назоўнік rehem і яго форма множнага ліку rahamim у сваім першасным значэнні азначае лона жанчыны, дзетародныя органы. І толькі на шляху трансфармацыi гэтае паняцце сталася метафарай міласэрнасці, якога суб ‘ектам (альбо тым, хто аказвае, “чыніць” міласэрнасць) як правіла з’яўляецца Пан Бог і толькі у нешматлікіх выпадках чалавек.

Як прыклад гэтага спецыфічнага слоўнікавага запасу і звязаных з ім вобразаў прывяду некалькі прыкладаў са Старога Запавету:

“ Ці ж можа забыцца жанчына пра дзіця сваё, каб не пашкадавала дзіцяці ўлоння свайго? Ды каб нават яна забылася, я не забудуся пра цябе (Іс 49,15)

“Як літуецца айцец над сынамі, так Пан літуецца над тымі, хто Яго баіцца” (ПС 103,13)

“Пан, Пан, Бог міласэрны і літасцівы, цярплівы і з вялікай літасцю, і праўдзівы. Які захоўвае міласэрнасць на тысячы пакаленняў, Які прабачае беззаконні, і злачынствы, і грахі” (Зых 34, 6-7)

“На хвіліну пакінуў Я цябе, ды з вялікай ласкавасцю прытулю цябе” (Іс 54,7)

“Як учыню табе, Эфраіме, як пакінуць цябе, Ізраэлю? Уздрыгаецца на гэта сэрца Маё і адначасова разгараецца літасць Мая. Не пушчу гарэння гневу Майго (Ос11,8-9).

“Злітуйся нада мною, Божа, паводле міласэрнасці тваёй і паводле мноства літасціТваёй знішчы беззаконні мае”(Пс 51,2)

У гэтых і многіх іншых тэкстах Старога Запавету, дзе з’яўляецца тэрмін rahamim альбо яго вытворныя, Божая міласэрнасць паказаная як татальная любоў – спантанічная, абсалютная, бескарылівая, не чакаючая ўзаемнасці, такая натуральная і першасная, як любоў маці да дзіцяці, да плода яе улоння. Разам з тым гэтая любоў больш інтэнсіўная і глыбокая ад якой-небудзь чалавечай любові.

У старажытнай грэцкай мове у Старым Запавеце для азначэння “міласэрнасці” ужываюцца розныя тэрміны. Найчасцей гэта дзеяслоў eleeo і назоўнік eleos, якія выступаюць у розных формах 78 разоў. Адна з дзейслоўных форм гэтага слова выступае у добра вядомай для нас літургічнай Kyrie eleison, якая ў даслоўным перакладзе гучыць як “Пане, май міласэрнасць”

У нашых разважаннях я хацеў бы затрымацца над іншым дзеясловам – splanchnizomai, які паходзіць ад назоўніка splanchna і азначае, падобна як і габрэйскі адпаведнік, лона маці. Дзеяслоў splanchnizomai выступае 12 разоў у Новым Запавеце. Яго суб’ектам з’яўляецца Езус у розных эпізодах дзейнасці, напрыклад, калі сустракаецца у весцы Наін з пахавальнай працэсіяй адзінага сына ўдавы (Лук 7,13), калі бачыць перад сабой галодны натоўп, які слухае Яго навуку (Мк 1,41), калі на дарозе Езуса з’яўляецца пракажоны (Мк 1, 41), альбо двое сляпых з Ерыхона (Mt 20,34)

У гэтых і іншых момантах евангелісты указваюць Езуса, Які сустракае на сваей дарозе церпячых і гледзячы на якіх, адчувае глыбокую любоў і спачуванне. Варта адзначыць, што ва ўсіх вышэй узгаданых эпізодах унутраннае ўзрушэнне Езуса з’яўляецца нечым больш, чым проста пачуцці, бо пераўзыходзіць толькі эмацыйны аспект і перакладаецца на канкрэтныя дзеянні ў адносінах да тых асобаў, каб палегчыць іх цярпенні.

 

3. Міласэрнасць на людскіх дарогах

Такім чынам мы набліжаемся да цэнтральнага пункту нашых разважанняў. Даведаўшыся пра асноўныя біблійныя канатацыі дарогі і міласэрнасці, паспрабуем убачыць, якім чынам гэтыя два паняцці ад’яднаныя між сабой. І зробім гэта на прыкладзе дзвюх прыпввесцяў з Евангелля Лукі, у якім дарога ў значэнні даслоўным і прасторавым становіцца экзістэнцыяльным сімвалам, які з’яўляецца з тэмай міласэрнасці. Гэта прыпавесці аб міласэрным Самараніне (Лук 10, 25 -37) і аб сыне марнатраўным (Лук 15, 11 – 32)

 

3.1 Прыпавесць аб міласэрным самараніне

Героем першай прыпавесці з’яўляецца “адзін чалавек”, падарожнік альбо пілігрым, які ідзе з Ерузелему ў Ерыхон, які пераадольвае круты, цяжкі і небяспечны шлях. У адрозненні ад іншых герояў прыпавесці, аб пілігрыме мы ня ведаем нічога. Гэта просто “адзін чалавек”, і мы не ведаем яго нацыянальнасці, рэлігіі, грамадскай пазіцыі і прафесіі. Ен трапляе ў рукі разбойнікаў, яго цела ледзь жывое ляжыць у адзіноце, пазбаўленае ўсялякай дапамогі.

Нарэшце на гарызонце з’яўляецца святар, які хутчэй за ўсе вяртаецца са святыні дадому. І тут з’яўляецца надзея, што ен дапаможа параненаму, але адразу прыходзіць расчараванне: святар “убачыўшы яго, прайшоў міма”. Святар баяўся, што кантакт з крывёй альбо што яшчэ горш з астанкамі зробіць яго рытуальна нячыстым і не дазволіць яму праз пэў час прымаць удзел у набажэнствах у святыні.

Праз некаторы час праходзіць левіт, які таксама выконвае пэўную дзейнасць падчас культу ў ерузалемскай святыні. І яго паводзіны такія ж самыя, як у святара “ убычыў і прайшоў міма”, верагодна таксама баючыся стаць рытуальна нячыстым.

Напружванне ўзрастае, а для параненага надзея на паратунак становіцца ўсё слабейшай.

І нарэшце набліжаецца самаранін. Ці можна чакаць нечага ад чалавека, які у вачах габрэяў з’яўляецца ератыкам, палітычным і рэлігійным ворагам, часткай народа, які – як чытаем у Кнізе Сіраха – глупы народ, які прабывае у Сыхем”, а так насамрэч не з’яўляецца нават народам (Сір 50, 25-26). Аднак, толькі ён, самаранін, затрымліваецца і пахіляеца над параненым, глядзіць на яго і глыбока ўзрушаецца. На мове арыгіналу ўзрушэнне перададзена праз ужо вядомы нам дзеяслоў splanchnizomai. Гэта ўзрушэнне падобна да ўзрушэнне матчынага лона, пачуцця найбольш інтымнага, інтэнсіўнага і дэлікатнага.

Узрушэнне самараніна – гэта не только пачуцце, але шэраг канкрэтных дзеянняў- паслядоўных і эфектыўных, якія маюць на мэце уратаваць жыццё і здароўе параненага.

Самаранін як быццам бы забываецца пра мэту свайго падарожжа, аб часе, які траціць, аб выдатках, якія будуць выстаўлены за дапамогу раненаму. З пункту гледжання цярпення і небяспекі смерці чалавека ўсе іншыя справы губляюць значэнне. Для святара і левіта ранены быў перашкодай, якою яны абмінулі, пряцягваючы далей сваё падарожжа. Самаранін ідэнтыфікуецца з гэтым невядомым чалавекам, аказвае яму міласэрнасць, не звяртаючы ўвагі на выдаткі і небяспеку, і не чакаючы ані узнагароды, ані узаемнай выгады. Святар і левіта дэманструюць рэлігійнасць – фармальную і штучную, якая аддаляе ад бліжняга. Самаранін рапрэзентуе праўдзівую веру, якая набліжае да іншай асобы ў патрэбе і мабілізуе да аказання міласэрнасці, каб прынесці палегку ў цярпенні і ўратаваць жыцце.

Яшчэ варта звярнуць увагу на кантэкст прыпавесці. Як гэта ясна вынікае, што прыпавесць, расказаная Езусам, гэта адказ на пытанне кніжніка “А хто мой бліжні?”. Гэтае пытанне мае характар вельмі “аб’ектыўны”, тэарэтычны, непрадузяты, мае характар просьбы-азначэння: хто заслогоўвае на тытул быць маім бліжнім (і хто гэтага не заслугоўвае, адпаведна), альбо якая катэгорыя асобаў можа быць бенефіцыянтам прыказання любові бліжняга як сабе самога. На прыканцы прыпавесці Езус замест прамога адказу задае свайму суразмоўцы на першы погляд падобнае пытанне, але насамрэч зусім іншае, дыяметральна супрацьлеглае: Хто з гэтых трох быў бліжнім параненага? Змена панкту гледжання на прыказанне любові есць відавочнай: замест таго, каб дыскутаваць “аб’ектыўна” аб тым, хто з’яўляецца бліжнім, трэба стацца “суб’ектыўна” бліжнім у адносінах да кожнага, хто знаходзіцца ў патрэбе і чакае ад нас спачування і міласэрнасці.

Дарога,як адзін з элементаў гэтай прыпавесці Езуса, набірае выразна сімвалічныя рысы. Для самараніна яна з’яўляецца магчымасцю канкрэтнай рэалізацый прыказання любові да бліжняга праз аказання яму міласэрнаці, а параненаму дае магчымасць асабістага дасведчання, чым з’яўляецца сапраўдная міласэрнасць.

Напрыканцы мне хацелася б адзначыць, што ў патрыстычнай экзэгезе гэтай прыпавесці існуе пэўная плынь, заснаваная верагодна Аугустынам, якая бачыць у постаці самараніна вобраз самога Езуса. Як Месія, Езус становіцца на бок чалавека, падымае яго пасля падзення, лечыць яго раны і ратуе ад вечнай смерці, паміраючы за яго на крыжы. Ідучы шляхом гэтых разважанняў, мы можам глядзець на прыпавесць як на ілюстрацыю Божай міласэрнасці, якая сустракае чалавека на крутых і небеспечных шляхах яго жыцця і вядзе да вечнага збаўлення.

 

3.2 Прыпавесць аб сыне марнатраўным

Другі вобраз, які хацеў бы прадставіць спадарству, як прыклад выразнага сімвалічнага і глыбока тэалагічнага вобраза яднання міласэрнасці і дарогі- гэта прыпавесць пра марнатраўнага сына. У гэтым выпадку прадстаўляецца падарожжа ў двух накірунках: спачатку гэта ўцекі малодшага сына з дому, што з’яўляецца сімвалам непаслухмянасці, бунта і маральнага заняпадку, а пасля врятанне, як сімвал дарогі навяртання, паяднання і збаўлення.

Прыметнік “марнатраўны”, які традцыйна і не зусім слушна адносіцца толькі да малодшага сына, характарызуе ўсіх трох галоўных герояў прыпавесці: бацьку, які “марнатраўны” у сваёй міласэрнай любові да абодвух сыноў; малодшы сын “марнатраўны” у сваім бунце і граху: старэйшы сын “марнатраўны” у сваей ганарыстасці і абыякавасці.

Ужо з першых слоў прыпавесці бачна, якую важную ролю адыгрываюць часоўнікі, якія азначаюць рух. Малодшы чын пасля атрымання часткі маёмасці, ад’ехаў у далекі край, у грэцкім арыгінале літральна “выходзіць са свайго demos”альбо са сваёй тэрыторыі, ваколіцы, вескі, сямейнага асяродку.

Падчас прабывання ў далекім краі, пасля кароткага перыяду дасведчання ілюзорнай свабоды, адбываецца сутыкненне з суровай рэчаіснасцю прозы жыцця і вось краіна нібыта свабоды і шчасця становіцца ў адзін момант варожым і небяспечным мейсцам. Малады чалавек аказваецца у бядзе і безнадзейнасці. Тут прадэманстраваны тыповы механізм граху: тое, што спачатку здаецца “дасканалай інвестыцыяй”, напрыканцы з’яўляецца татальным “банкруцтвам”. Цікавы момант: у Старым Запавеце грэх часта паказаны праз лексіку, якая атаясамліваецца з блуканнем, кружэннем тут і там без канкрэтнага накірунку, згубай мэты і г.д.

І тут наступае зваротны пункт, малады чалавек прымае рашэнне: “Устану і пайду да айца майго” і адразу рэалізуе гэтае рашэнне “і ён устаў і пайшоў”. Гэта дарога вяртання, пасля доўгага блукання па духоўным бездарожжы, на хлуслівай бездаражы зла і граху на адзіную слушную дарогу – тую, якая вядзе да мэты, якой з’яўляецца дом айца. Хоць арыгінальнай мовай Евангелля есць грэцкая мова, тут бачны выразны габрэйскі старазапветны background Езуса і яго слухачоў: у Старым Запавеце габрэйскі дзеяслоў szuw, які даслоўна можна перакласці як “вяртацца” таксама азначае навяртанне, падобна да таго, як мы бачым сення ў многіх сучасных мовах.

У гэтым моманце як слухачы ці чытачы прыпавесці перанясемся ў дом айца і паглядзім на тое, што там адбываецца, з новай “бацькоўскай” перспектывы. Айцец ніколі не пагадзіўся з адыходам сына, бацькоўская любоў кажа яму штодня прыглядацца да вяртання. І пагэтаму як толькі здалек ен убачыў знаемы сілуэт, менавіта ен, бацька, прымае ініцыятыву: выбягае насустрач, кідаецца на шыю і цалуе сына. Гэтыя дзеянні айца, на першы погляд спантанічныя і эмацыйныя, былі папярэджаны знаёмым для нас часоўнікам splanchnizomai, глыбокі сэнс і значэнне якога, нажаль, не у стане перадаць пераклады на сучаныя мовы, такія як”глыбока узрушыцца”, “зжаліцца” і г.д. Узрушэнне айца – гэта не толькі эмоцыі, але сапраўднае аб’яўленне яго міласэрнай любові, якая парадаксальна набірае рысы выразна мацярынскія, цялесныя, якая як быццам упісаная ў прыроду быцця “бацькам”. Аказваючы сыну прабачэнне, айцец як быццам нанова “нараджае” сына да жыцця, як зрэшты сам адзначае “ Гэты сын мой быў мертвы і ажыў, прапаў і знайшоўся”

Абсалютна геніяльным спосабам перададзенае гэтае вымярэнне матчынай міласэрнай любові ў знакамітай карціне Рэмбранта, што ілюструе прыпавесць пра марнатраўнага сына. Прыглядаючыся ўважліва, можна звярнуць увагу, што далоні бацькі, якія ляжаць на плячах сына, вельмі адрозніваюцца адна ад другой: адна вельмі мужчынская, моцная, спрацаваная, а другая прыгадвае дэлікатную жаночую далонь. Іншай асаблівасцю карціны, што прыцягвае увагу, з’яўляецца галава сына. Яна без валасоў, як галава немаўляці. Трэцяй асаблівацсю з’яўляецца узаемная растаноўка постацяў. Сын прытуляе галаву да айца, да лона бацькі. Гэта сімвалічная сцэна як бы другога нараджэння сына з лона бацькі, якое становіцца духоўна “плодным” праз аказанне міласэрнасці.

У гэтым месцы важна паставіць сабе рытарычнае пытанне: ці сапраўды маці марнатраўнага сына, аб якой няма ані слова у прыпавесці, асутнічае? я запрашаю шаноўнае спадарства да асабістай рэфлесіі над гэтым пытаннем.

З-за недахопу часу я абміну другую частку прыпавесці, дзе ў цэнтры ўвагі з’яўляецца старэйшы сын. Яна таксама велімі цікавая і сімвалічная, бо тут таксама істотную ролю адыгрывае элемент “руху”, такія як дарога з поля дадому, паводзіны перад уваходам у дом, выйсце бацькі і размова з сынам і заканчэнне, пазбаўленная развязкі. Яно не адказвае нам на пытанне, ці старэйшы сын быў перакананы быцькам і увайшоў дадому ці застауся звонку.

Падсумаваннем прыпавесці пра марнатраўнага сына няхай стануць думкі Айцоў Касцёла:

“ там, дзе есць міласэрнасць, есць Бог. Там, дзе пануюць рэжым і строгасць, можа і есць szafarze Бога, але самаго Бога там няма (св. Амброзій)

“чым есць грэх перад Божай міласэрнасцю? Гэта толькі павуцінне, якому хопіць толькі легкага ветрыку, каб яно паляцела прэч (Св Ян Хрызастом)

Гледзячы вачыма ўяўлення на вышэй узгаданую карціну Рэмбранта, на якой айцец мае заплюшчаныя вочы, прыгадваецца легенда пра пэўнага манаха. Калі адзін з яго вучняў учыніў цяжкую правіну, але пасля апомніўся і навярнуўся, астатнія браты супольнасці губляліся ў здагадках, якое пакаранне прызначыць яго духоўны кіраўнік. Ішлі дні, месяцы, гады, але кара так і не наступала. Нарэшце адзін з братоў не вытрымаў і запытаўся: “Ойча, ці Бог не даў табе вачэй? Ці ты не бачыў, што зрабіў твой вучань? Чаму ты не рэагуешь? Але манах адказаў: “Пан Бог даў мне не толькі вочы, але і павекі”

 

Падсумаванне

На падставе прадстаўленага спадарству аналіза паняццяў і тэкстаў біблійных, пастараюся сфармуляваць канчатковыя тэзісы, якія можа не так павінны быць падсумаваннем але больш як кропкай адліку для далейшай асабістай рэфлексіі.

Дзве прыпавесці Лукаша, дзе мы ўбачылі аб’яднанне матываў міласэрнасці і дарогі, можна адчытаць як парадыгмы 2 праблемных экзістэнцыяльных сітуацый чалавека: сітуацыя няшчасця “цялеснага” і бязвіннага (прыпавесць аб самараніне) і “духоўнага” з уласнай віны(прыпавесць аб сыне марнатраўным). У пэўным сэнсе да гэтых дзвюх стэрыятыпных сітуацый, у розных іх канфігурацях, якія тычацца віны суб’екта, можна аднесці ўсе магчымыя цярпенні і няшчасці чалавека.Заўсёды маюць яны “цялеснае” і “духоўнае” вымярэнне, а часам і абодва адразу і могуць быць з прычыны віны, альбо без яе.

Легка можна прасацыць падабенства гэтых дзвюх прыпавесцяу. І адно, і другое няшчасце, якое звальваецца на чалавека, робіць немагчымым дасягнення мэты: альбо вымушаны перарваць падарожжа, альбо знаходзіцца на нядобрай дарозе. Больш таго, мы бачым, што ў гэтых сітуацыях чалавек не у стане выйсці з іх сам і патрабуе дапамогі ад кагосці. У абодвух выпадках гэтая дапамога прыходзіць дзякуючы міласэрнасці , якая не проста з’яўляецца эмацыйным спачуваннем, але гэта фундамент, які запускае цэлую серыю канкрэтных учынкаў. Абедзве гісторыя заканчваюцца шчасліва, бо аказанне міласэрнасці дапамае чалавеку, якога напаткала няшчасце, зноў знайсці дарогу да мэты (не бяром тут пад увагу эпізод са старэйшым сынам у другой прыпавесці, дзе мы не ведаем развязкі і які мы абмінулі ў нашых разважаннях)

У абодвух выпадках можам зауважыць пэўную двузначнасць: асоба, якая аказвае міласэрнасць, мае рысы як чалавечыя, так і боскія. Гэта значыць мы можам убачыць, як у прыпавесцях гучыць не толькі запрашэнне для слухачоў і чытачоў да рэалізацыі міласэрнаці у чалавечых адносінах, аде і ілюстрацыю Божай Міласэрнасці ў адносінах да чалавека. Гэтую двузначнасць , якая была зауважана Айцамі Касцела, можна пракаментаваць пры дапамозе добра знаемага нам сказа, з якога паходзіць дэвіз трываючага ў Касцеле Юбілея Міласэрнасці” Будзьце міласэрныя, як Айцец ваш міласэрныя” (Лук 6,36)

Паколькі перажываем гэты незвычайны Юбілей, які з’яўляецца заклікам для усяго Касцёла, каб яшчэ больш “накіраваць позірк у міласэрнасць” (MV, 3), я хацеў бы на заканчэнне прывесці слова Папы Францішка з булы Misericordiae Vultus, якія няхай падсумуюць вышэйшыя разважанні “Міласэрнасць гэта найвышэйшы і канчатковы акт, у якім Бог выходзіць нам на сустрэчу.Міласэрнасць – гэта асноўнае права, якое жыве ў сэрцы кожнага чалавека, калі ен глядзіць шчырымі вачыма на свайго брата, якога сустракае дарозе жыцця. Міласэрнасць – гэта дарога, якая яднае Бога і чалавека, бо адкрывае сэрца на надзею, што мы заўсёды будем любімымі, нягледзячы на абмежаванні, якімі есць наш грэх” (MV, 2).

 

© 2016 «Радыё РМ» / E-mail: radiomariaby@gmail.com / Тэл.: +375 (29) 306-22-65 / РБ, г. Мінск, ул. Чайкоўскага 70, оф. 3 / УНП 192658625
Працоўныя гадзіны: 8.00 - 22.00